Nhân loại đã phát hiện được một tín hiệu kéo dài 10 giây từ một trong những điểm xa nhất trong vũ trụ, và các nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm hiểu nguồn gốc của nó.
Hai vệ tinh Trái đất đã xác nhận rằng tín hiệu bí ẩn này đến từ một điểm cách Trái đất 13 tỷ năm ánh sáng, có khả năng phát ra từ một vụ nổ siêu tân tinh khi vũ trụ chỉ mới 730 triệu năm tuổi.
Vật thể càng ở xa trong không gian, ánh sáng (hay tín hiệu) của nó càng mất nhiều thời gian để đến được chúng ta. Vì vậy, khi con người nhìn thấy một vụ nổ hoặc một ngôi sao rất xa, thực chất chúng ta đang nhìn thấy những gì đã xảy ra ở đó hàng tỷ năm trước , giống như một cỗ máy thời gian cho chúng ta thấy quá khứ.
Trong trường hợp này, các nhà khoa học tin rằng vụ nổ tia gamma năng lượng cao này, mà họ đã đặt tên là GRB 250314A, xuất phát từ vụ siêu tân tinh sớm nhất từng được ghi nhận kể từ buổi bình minh của nhân loại.
Tia gamma là dạng ánh sáng vô hình và cực mạnh. Chúng là nguồn bức xạ năng lượng cao nhất được biết đến trong vũ trụ, được tạo ra bởi các vụ nổ sao khổng lồ, xuất hiện dưới dạng những tia sáng cực mạnh từ hành tinh của chúng ta.
Các nhà khoa học vẫn chưa chắc chắn tại sao siêu tân tinh cổ đại từ vũ trụ sơ khai này lại trông gần giống hệt như những ngôi sao phát nổ mà chúng ta thấy trong vũ trụ hiện đại gần đó ngày nay.
Nếu vụ nổ này thực sự là nguồn gốc của tín hiệu, các nhà nghiên cứu từ NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) dự đoán rằng các ngôi sao sơ khai sẽ lớn hơn, nóng hơn và tạo ra những vụ nổ dữ dội hơn nhiều so với những gì tín hiệu bí ẩn gợi ý.
Andrew Levan, tác giả chính của một nghiên cứu mới về tín hiệu này từ Đại học Radboud ở Hà Lan, cho biết: "Chỉ có một số ít vụ bùng phát tia gamma được phát hiện trong 50 năm qua trong một tỷ năm đầu tiên của vũ trụ. Sự kiện đặc biệt này rất hiếm và rất thú vị."
Một vụ nổ tia gamma có tên GRB 250314A (ảnh minh họa) được cho là nguồn gốc của một tín hiệu bí ẩn nhận được từ khoảng cách 13 tỷ năm ánh sáng.
Hình ảnh minh họa về siêu tân tinh GRB 250314A khi nó phát nổ trong tỷ năm đầu tiên sau Vụ nổ lớn.
Tín hiệu này được phát hiện lần đầu tiên vào ngày 14 tháng 3 năm 2025, khi vệ tinh Space Variable Objects Monitor (SVOM) thu nhận nó như một tia sáng năng lượng cao đột ngột từ không gian sâu thẳm.
Tuy nhiên, hai nghiên cứu về nguồn gốc có thể của tín hiệu xa xôi này vừa được công bố.
Tàu thăm dò này là một dự án hợp tác giữa các nhà khoa học Pháp và Trung Quốc, được thiết kế để phát hiện những loại vụ nổ này trong toàn vũ trụ.
Tín hiệu mà các nhà khoa học ghi nhận được là một luồng tia gamma ngắn, mạnh, là những sóng năng lượng vô hình mạnh hơn tia X và có khả năng xuyên thẳng qua cơ thể người, gây tổn thương tế bào, DNA và mô.
Tuy nhiên, vì vụ nổ này có khả năng xuất phát từ một ngôi sao phát nổ cách Trái Đất 13 tỷ năm ánh sáng, nên các tia gamma chiếu đến Trái Đất quá yếu để gây nguy hiểm cho con người.
Vụ nổ này chỉ kéo dài khoảng 10 giây vì các vụ nổ tia gamma giống như pháo hoa chớp nhoáng trong không gian, giải phóng một lượng năng lượng khổng lồ trong thời gian rất ngắn trước khi biến mất.
Không giống như nhiễu ngẫu nhiên hoặc nhiễu nền trong không gian, vốn ổn định và yếu, các vụ nổ tia gamma này nổi bật như những chùm tia siêu sáng, tập trung với một mô hình độc đáo mà các vệ tinh do con người chế tạo đã được thiết kế để nhận dạng.
Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST) của NASA đã xác nhận phát hiện này khoảng ba tháng rưỡi sau đó, vào mùa hè năm 2025, bằng cách chụp ảnh chi tiết và đo đạc ánh sáng mờ dần của vụ nổ, vốn vẫn có thể nhìn thấy được trong không gian.
Tín hiệu dài 10 giây này được vệ tinh Giám sát Vật thể Biến đổi Không gian (SVOM), do Pháp và Trung Quốc vận hành, ghi lại vào năm 2025.
"Chỉ có kính viễn vọng Webb mới có thể trực tiếp chứng minh rằng ánh sáng này đến từ một vụ nổ siêu tân tinh - một ngôi sao khổng lồ đang sụp đổ", Giáo sư Levan nói thêm trong một tuyên bố từ NASA .
Các nguồn gây nhiễu không gian bí ẩn khác như vậy có thể bao gồm bão mặt trời hoặc tia vũ trụ, nhưng các vụ nổ tia gamma hiếm gặp hơn nhiều và đến từ các sự kiện khổng lồ như vụ nổ sao mà các nhà khoa học có thể theo dõi hàng tỷ năm sau khi chúng xảy ra.
Levan nói thêm rằng kính viễn vọng không gian JWST tiên tiến đến mức các nhà khoa học tin rằng nó sẽ có thể tìm thấy nhiều tín hiệu hơn từ thời điểm vũ trụ chỉ bằng 5% tuổi hiện tại, tức là khoảng 14 tỷ năm tuổi.
Cho đến nay, các nhà khoa học biết rất ít về tỷ năm đầu tiên của vũ trụ, những gì đã xảy ra trong không gian trong thời gian đó, hoặc cách các ngôi sao hoạt động và chết đi trong toàn vũ trụ.
Cho đến nay, người ta vẫn cho rằng sau Vụ Nổ Lớn, vụ nổ khổng lồ được cho là đã khởi nguồn cho mọi thứ tồn tại, các ngôi sao sơ khai có tuổi thọ ngắn hơn nhiều và chứa ít nguyên tố hơn so với các ngôi sao như Mặt Trời của chúng ta ngày nay.
Tuy nhiên, vào tháng 12 năm 2025, các nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Astronomy & Astrophysics đã phân tích các quan sát chi tiết từ Kính viễn vọng Webb và phát hiện ra rằng siêu tân tinh này từ 730 triệu năm sau Vụ nổ lớn có độ sáng và dấu hiệu bức xạ giống hệt như các ngôi sao phát nổ hàng tỷ năm sau đó.
Nial Tanvir, giáo sư tại Đại học Leicester ở Anh, cho biết thêm: "Kính viễn vọng Webb đã cho thấy siêu tân tinh này trông giống hệt như các siêu tân tinh hiện đại."
Nguồn: Daily Mail
